Veelgestelde vragen

In de Stolpersteine-app van de Stichting 18 September kunt u op naam van het slachtoffer zoeken. Wanneer u de persoon niet vindt, kunt u aannemen dat deze nog geen Stolperstein heeft. Voor Stolpersteine in Amsterdam kunt u dit ook navragen via info@stolpersteine-amsterdam.com.

Eind 2024 was de wachtlijst van aanvragen voor Stolpersteine in Amsterdam opgelopen tot ongeveer 1.700. Het aantal nieuwe aanvragen lag rond de 60 per maand en er konden op dat moment per maand voor Amsterdam slechts een beperkt aantal Stolpersteine besteld worden. Om de wachttijd niet nog verder te laten oplopen was een stop noodzakelijk.

De aanvraagstop duurt in elk geval tot 1 september 2026.

Dat er veel tijd zit tussen de aanvraag van Stolpersteine en de plaatsing heeft verschillende oorzaken:

• Er zijn heel veel aanvragen voor Stolpersteine in Amsterdam, gemiddeld ongeveer 50 per maand.
• Het onderzoek dat onze vrijwilligers doen om voor elke steen de juiste inscriptietekst vast te stellen kost veel tijd.
• Het vervaardigen van Stolpersteine door de Stiftung Spuren van Gunter Demnig gebeurt geheel met de hand en is bijzonder arbeidsintensief. Daarom is het aantal stenen dat wij maandelijks voor Amsterdam kunnen bestellen beperkt.
• Er moet rekening gehouden worden met het aantal nieuwe stenen dat de stratenmakers van de Gemeente Amsterdam per maand kunnen plaatsen. Naast andere werkzaamheden verzorgen de stratenmakers óók het verwijderen en terugplaatsen van stenen vanwege werkzaamheden.

In 2026 zijn veel nieuwe vrijwilligers geworven en wordt gewerkt aan een efficiëntere werkwijze. De achterstand is daardoor aanzienlijk verminderd, maar een wachttijd van 1 à 2 jaar blijft voorlopig onvermijdelijk.

Voor vele oudere nabestaanden van oorlogsslachtoffers betekent het plaatsen van Stolpersteine een belangrijke en emotionele afsluiting van een beladen persoonlijk verleden. Om ervoor te zorgen dat 80-plussers dit nog kunnen meemaken worden deze aanvragen met voorrang behandeld.

Dat is afhankelijk van de vraag en productiecapaciteit. Op dit moment varieert de wachttijd van 1 tot 3 jaar. Aanvragen door familieleden met nog levende nabestaanden krijgen voorrang.

In de Stolpersteine-app van de Stichting 18 September kunt u zien waar al Stolpersteine liggen, en voor wie deze zijn.

• Op dit moment liggen in Amsterdam ruim 4.500 Stolpersteine en daar komen elke maand ongeveer 50 bij.
• Op dit moment liggen in Nederland ruim 16.000 Stolpersteine, verspreid over meer dan 230 gemeenten.
• Wereldwijd gaat het om meer dan 100.000 Stolpersteine, onder meer in de volgende Europese landen: België, Denemarken, Duitsland, Finland, Frankrijk, Griekenland, Hongarije, Italië, Kroatië, Luxemburg, Nederland, Noorwegen, Oekraïne, Oostenrijk, Polen, Roemenië, Rusland, Slovenië, Slowakije, Spanje, Tsjechië, Wit-Rusland, Zweden en Zwitserland

Stuur een bericht met uw vraag of aanvraag naar benelux@stolpersteine.eu.

Bij werkzaamheden in de straat worden Stolpersteine tijdelijk verwijderd. Zij worden opgeslagen bij de Gemeente en na afronding van de werkzaamheden weer terug geplaatst. Dit kan soms vrij lang duren doorplanningswijzigingen bij aannemers en omdat de werkzaamheden eerst moetsen worden goedgekeurd door de gemeentelijke opzichter.

Eén Stolperstein kost €150.

Vanaf oktober 2026 ontvangt u van ons een factuur op het moment dat uw Stolperstein(e) aan de beurt zijn om besteld te worden bij de Stiftung Spuren. U kunt dan ook een datum voor de plaatsing van de stenen kiezen; alleen betaalde stenen worden geplaatst. NB: tot oktober 2026 worden facturen pas na plaatsing van de stenen verstuurd.

Facturen kunnen betaald worden door overmaking van het verschuldigde bedrag op IBAN NL34 TRIO 2018 0813 22 ten name van de Stichting Stolpersteine Amsterdam onder vermelding van het factuurnummer. De BIC van de Triodos Bank is TRIONL2U en het postadres is Hoofdstraat 10 – 3972LA Driebergen-Rijssenbrug – Nederland.

Vanuit het buitenland kunt u ook betalen via WISE en/of PayPal.

Elke plaatsing wordt begeleid door een vrijwilliger van de Stichting Stolpersteine Amsterdam.

De stratenmakers van de Gemeente en de begeleider vanuit onze stichting zijn ca. 10 minuten voor de afgesproken aanvangstijd aanwezig. De stratenmakers bepalen waar de steen/de stenen precies komt/komen te liggen. Zij treffen vóór het aanvangstijdstip de nodige voorbereidingen.

Precies op de aanvangstijd nodigt de begeleider de aanwezigen uit toe te kijken hoe de stratenmakers de stenen plaatsen. Het maken van foto’s of video’s is toegestaan. Daarna wordt de tekst op de stenen hardop voorgelezen. Dat kan de begeleider doen, of de aanvrager, of iemand anders door de aanvrager uitgekozen. Dit alles neemt niet meer dan vijf of hoogstens tien minuten in beslag.

De regie over wat er daarna gebeurt is aan de aanvrager. Vaak wordt iets verteld over wie de slachtoffers waren, en worden herinneringen opgehaald. Soms wordt een gebed gezegd, bijvoorbeeld Kaddisj, of worden gedichten voorgelezen. Er kan muziek gemaakt worden, live of via een draagbaar boxje. Niets is verplicht, maar de ervaring leert dat het mooi is als er in enige vorm aandacht besteed wordt aan het leven van de slachtoffers.

Wanneer u zelf geen contacten hebt in de Joodse gemeenschap kunt u contact opnemen met mevrouw Sarah Whitlau.

Bewoners en omwonenden van het adres waar stenen geplaatst worden ontvangen ca twee weken van tevoren een brief van de Gemeente waarin zij op de hoogte gesteld worden van de plaatsing. Zij worden daarin uitgenodigd om als zij dat willen te komen kijken.

De Gemeente Amsterdam heeft generiek toestemming gegeven om Stolpersteine te plaatsen in de openbare ruimte. Daarvoor is geen toestemming van de bewoners nodig. Wanneer bewoners daar expliciet om vragen kunnen de Stolpersteine een stukje terzijde van de voordeur of de trap geplaatst worden.

Alle Stolpersteine worden gemaakt door de Stiftung-Spuren van de Duitse kunstenaar Gunter Demnig. Er zijn vijf werkplaatsen in Duitsland en één in Nederland in de tuin van het Goethe Instituut, Herengracht 470 in Amsterdam. In deze laatste werkplaats worden alle Stolpersteine vervaardigd voor de gehele Benelux.

Michael Heemskerk (coördinator) werkt sinds 2024 als stenenmaker in de Amsterdamse werkplaats en sinds 2025 is hij coördinator van Team Benelux van de Stiftung-Spuren dat verantwoordelijk is voor het afhandelen van alle bestellingen van Stolpersteine die voor de gehele Benelux binnenkomen. Voor zijn eigen familie maakte en plaatste Michael zelf meerdere stenen. Hij beschouwt het als een grote eer om aan dit werk bij te dragen, waarbij herinnering, educatie en persoonlijke verhalen centraal staan.

Stolperschwellen worden geplaatst op plekken waar meerdere  Stolpersteine zouden moeten worden geplaatst, maar waar de ruimte ontoereikend is of het enorme aantal overweldigend zou zijn. In dergelijke gevallen is een Stolperschwelle een geschikte oplossing. Op een Stolperschwelle kan in enkele regels worden beschreven wat er op deze plek is gebeurd.

Stolperschwellen zijn gebaseerd op de afmetingen van de Stolpersteine (breedte 96 mm en hoogte 100 mm). Een drempel kan tussen de dertig centimeter en één meter lang zijn, waardoor er ruimte is voor maximaal vijf regels tekst. De plaatsing gebeurt op dezelfde manier als bij de Stolpersteine: de drempel wordt plat in beton ingebed. Elke Stolperschwelle wordt individueel gepland en ontworpen, net als de Stolpersteine.

Gunter Demnig, de kunstenaar achter het Stolpersteine-project heeft een groot aantal richtlijnen gegeven, die onder meer bedoeld zijn om de stenen een overeenkomstige uitstraling te geven. Eén daarvan is dat altijd alleen het geboortejaar wordt vermeld. Alleen voor babies en peuters geboren na 1939 wordt een uitzondering gemaakt: daar mag wel de volledige geboortedatum vermeld worden.

Het is de bedoeling van Gunter Demnig, de kunstenaar achter het Stolpersteine-project, dat op Stolpersteine alleen de lotgevallen van de slachtoffers tijdens de oorlogsjaren vermeld worden. Bij slachtoffers die ná 1945 overleden zijn, is de laatste vermelding OVERLEEFD.

Speciaal bij aanvragen door anderen dan familieleden van de slachtoffers is het belangrijk dat de aanvrager zelf nagaat of er nog levende familieleden te vinden zijn. In veel gevallen vinden familieleden het heel mooi te horen dat iemand een Stolperstein voor zijn/haar familielid wil aanvragen, en wil men heel graag bij de plaatsing aanwezig zijn. Een enkele keer gebeurt het ook dat familieleden beslist géén Stolpersteine voor hun overleden familieleden willen. In dat geval kan de aanvraag door onze stichting niet gehonoreerd worden.

Bij verschil van mening binnen familieleden in de 1e, 2e en 3e graad over de wenselijkheid van Stolpersteine kan onze stichting een aanvraag niet honoreren. Wanneer dat pas na plaatsing blijkt, wordt de steen verwijderd.

Stiftung Spuren is de internationale organisatie die het Stolpersteine-project van kunstenaar Gunter Demnig beheert. De stichting ziet toe op de kwaliteit en continuïteit van het project, laat de Stolpersteine vervaardigen en beheert de internationale registratie van alle gelegde stenen.

Stichting Stolpersteine Amsterdam is de organisatie die de plaatsing van Stolpersteine in Amsterdam coördineert. De stichting begeleidt aanvragen, verricht historisch onderzoek, onderhoudt contact met nabestaanden en gemeenten en organiseert de plaatsingsceremonies.

De twee stichtingen werken nauw samen. Nadat een aanvraag door Stichting Stolpersteine Amsterdam is voorbereid en goedgekeurd, wordt de Stolperstein door Stiftung Spuren vervaardigd. Vervolgens zorgt Stichting Stolpersteine Amsterdam voor de organisatie van de plaatsing.

Kort samengevat:

• Stiftung Spuren: internationale beheerder en producent van Stolpersteine.
• Stichting Stolpersteine Amsterdam: lokaal aanspreekpunt voor aanvragen, onderzoek en plaatsingen in Amsterdam.