Wat zijn Stolpersteine?
Stolpersteine – letterlijk struikelstenen – zijn kleine gedenkstenen van 10×10 cm met een messing plaatje. Hierop staat de naam van één slachtoffer, met korte informatie. Elke steen wordt met de hand gemaakt in een werkplaats van de Stiftung Spuren.
Herinnering in het straatbeeld
De stenen liggen in het trottoir, meestal voor de laatste woning van het slachtoffer. Zo worden voorbijgangers herinnerd aan wie hier woonde – en wat er is gebeurd.
Symboliek
Stolpersteine zijn geen grafstenen, maar herinneringsstenen. Ze brengen families symbolisch samen op de plek waar hun leven werd onderbroken en staan tegelijk voor alle slachtoffers.
Stolperschwelle
Naast de Stolpersteine worden ook steeds vaker Stolperschwelle geplaatst. Er zijn plekken waar tien of zelfs veel meer Stolpersteine zouden moeten worden geplaatst, maar waar de ruimte ontoereikend is of het enorme aantal overweldigend zou zijn. In dergelijke gevallen is een Stolperschwelle een geschikte oplossing. Op zo’n ‘drempel’ kan in enkele regels worden beschreven wat er op deze plek is gebeurd.
Stolperschwelle zijn gebaseerd op de afmetingen van de Stolpersteine. Een drempel kan tussen de dertig centimeter en één meter lang zijn, waardoor er ruimte is voor maximaal vijf regels tekst. De plaatsing gebeurt op dezelfde manier als bij de Stolpersteine: de drempel wordt plat in beton ingebed. Elke Stolperschwelle wordt individueel gepland en ontworpen, net als de Stolpersteine.
Internationaal
Stolpersteine liggen inmiddels in meer dan 1.200 plaatsen in Europa. Er zijn zes werkplaatsen, waaronder één in Amsterdam (bij het Goethe Instituut), waar stenen voor de Benelux worden gemaakt.
Over de kunstenaar
Gunter Demnig (1947) startte het Stolpersteine-project in 1993 met het idee om slachtoffers van het naziregime individueel te herdenken — niet met één groot monument, maar op de plekken waar zij leefden.
Jarenlang maakte en plaatste Gunter Demnig elke steen persoonlijk. Door de enorme vraag naar Stolpersteine kan dat niet meer. De stenen worden nu onder zijn toezicht vervaardigd in verschillende werkplaatsen. Eén werkplaats, die de productie voor de hele Benelux verzorgt, is in Amsterdam.
De aanvragen en de plaatsingen worden nu gecoördineerd door lokale en regionale organisaties.
De documentaire Tracks: Stumbling Stones Amsterdam van Maclovia Martel belicht de plaatsing van Stolpersteine aan de Herengracht (maart 2022). De film ontving in 2023 de prijs voor “Best Cinematography” op het Toronto Documentary Feature & Short Film Festival.
“Stolpersteine”
Stolpersteine is een Duitse combinatie van de twee woorden: stolpern (“struikelen”) en Steine (“stenen”). Het is bedoeld om het gevoel te krijgen van “belemmering, obstakel”. Niet letterlijk natuurlijk, maar wel om voorbijgangers even stil te laten staan en na te denken.
Missie
Onze missie is de herinnering aan de slachtoffers van het nationaal-socialisme tijdens en rond de Tweede Wereldoorlog levend te houden. Dit doet de stichting door deel te nemen aan het Stolpersteine-project van de kunstenaar Gunter Demnig.